Okuduğunuz yazı bir denemedir. Nurullah ataç, bu denemesinde düşünmek ve inanmakla ilgili düşüncelerini, karşılaştırmalı olarak ortaya koyuyor.
Deneme, bir bilim, bir sanat sorunu yeni ve kişisel görüşlerle bezenmiş bir anlatım içinde sunan düz yazı türüdür.
Yazar, düşünme ve inanma konularını; düşünen kişi ve inana kişiye kendi yorumlarını katarak özgürce irdeleyip anlatıyor. Bu yorumlama, “deneme” türünün en belirgin özelliğidir.
Denemenin tanımı ve genel nitelikleri, Türk Dili dergisinin Deneme özel sayısında(1961) şöyle açıklanmaktadır:
Bir edebiyat türü olarak deneme, özgürce seçilen konuda gelişen, çokluk orta uzunlukta bir düz yazı biçimidir.
“Ağır başlı edebiyat yazıları içinde deneme, en ilgi çekici olaydır. Gerçi kitapları koşarcasına okuyanlar ona pek yüz vermezler ama gerçek kitapseverlerin sık sık başvurdukları eserlerde çokluk deneme kitaplarıdır.
Okurlar, denemeyi hoşça vakit geçirmek için okurlar. Ondan beslenmeyi beklemesellerde gene de beslenirler.
Denemeci, kendi kendisiyle konuşurcasına yazar. Karşısında bir okur olduğunu hiç hesaba katmaz. Montaigne’in boyuna söz etmesi de bundandır.
Denemede gelişi güzellik vardır. Ama düzen içinde gelişi güzelliktir bu.
Denemeci, bizim önümüze kendi beğenilerini, kendi kinlerini, kendi inançlarını, şeftaliden tutunda külbastıya kadar sevdiği meyveleri, yemekleri ortaya döken kişidir. Bu iç dökmelerde hiçbir şey gülünç gözükmez. Denemecinin en büyük özelliklerinden biri de onun açık yürekli oluşudur.”
Deneme türü önce batıda gelişme göstermiştir. Fransız edebiyatında Montaigne(Monteyn), İngiliz edebiyatında Bacon (Beykın)… en önemli deneme yazıları arasında yer alır.
Türk edebiyatında bu tür Fecr-i Ati’de Ahmet Haşim’le başlar, Falih Rıfkı Atay, Yakup Kadir Karaosmanoğlu, Suut Kemal Yetkin, Nurullah Ataç, Salah Birsel’le geliştirmesinin sürdürür.
Yorumlarınızdan…